گنوم ۳!

از جمله اتفاقات پر سر و صدایی که اخیرا توی لینوکس افتاده منتشر شدن نسخه‌ی سوم محیط رومیزی گنومه. این نسخه چند وقت پیش منتشر شد، و فدورا ۱۵ هم که حدودا ۲ هفته‌ی پیش منتشر شد اولین توزیعی بود که به صورت رسمی با گنوم ۳ منتشر شد.
گنوم‌شل (Gnome Shell) که پوسته‌ی پیش‌فرض گنوم ۳ه یک محیط کاملا متفاوت رو نسبت به نسخه‌ی قبلی این میزکار و همچنین میزکارهای مشابه ارائه میده که البته شباهت‌هایی به پوسته‌ی یونیتی که از اوبونتوی ۱۱/۰۴ به صورت پیش‌فرض استفاده میشه داره.
مثلا، توی گنوم شل دیگه منوی سنتی وجود نداره و اگه منو رو بخواین یه صفحه به عنوان منو کل صفحه رو می‌پوشونه و می‌تونید برنامه‌های مورد نظرتون رو توش پیدا کنید. اما این منو خیلی هم دم دست نیست و شما باید روی دکمه‌ی Activities یا «فعالیت‌ها» و بعد روی قسمت «برنامه‌ها» کلیک کنید تا به این منو برسید.

منوی برنامه‌ها

از نظر بعضی، این مسئله خوب نیست و کار کاربر رو سخت‌تر می‌کنه؛ ولی من هیچ مشکلی باهاش ندارم چون به ندرت ازش استفاده می‌کنم. فکر کنم هر کسی، یا حداقل خیلیا، اگه یه مدت از قابلیت جستجو استفاده کنند دیگه دنبال کردن اون شکلی برنامه‌ها رو ول می‌کنن چون واقعا سریع‌تر و راحت‌تره، مگه این که بخواین واقعا توی لیست برنامه‌ها بچرخید. برای جستجو دیگه لازم نیست برین به قسمت برنامه‌ها، همین که روی قسمت «فعالیت‌ها» کلیک کنید و وارد حالت Overview بشیم می‌تونید شروع به تایپ بکنید (برای ورود به این حالت به جای کلیک روی قسمت فعالیت‌ها میشه ماوس رو به قسمت بالا سمت راست(یا چپ توی حالت انگلیسی) صفحه بزنید، یا از کلید ویندوز و یا Alt+F1 استفاده کنید).

جستجو به دنبال برنامه‌ی مورد نظر

وقتی وارد حالت Overview میشین، قبل از این که شروع به تایپ بکنید یا وارد قسمت «برنامه‌ها» بشین، توی این حالت لیستی از پنجره‌های باز و همچنین فضاهای کاری یا Workspaceهای موجود رو می‌بینید و می‌تونید پنجره‌های توی اون‌ها رو هم ببینین. تعداد فضاهای کاری هم به صورت خودکار مدیریت میشه و همیشه یه فضای کاری خالی وجود داره.

حالت Overview

 طراحی گنوم‌شل از قسمت‌هاییه که خیلی سرش بحث هست. یک سری کارهای «غیرعادی» توی این طراحی انجام شده، مثلا این که شما نمی‌تونید هیچ پوشه یا شمایلی(icon) روی میزکار (Desktop)تون داشته باشید، یا این که دیگه نمی‌تونید مثل نسخه‌ی قبلی گنوم نوار بالای صفحه رو راحت جابه‌جا کنید یا چیزهایی رو روش قرار بدین، یا این که اصلا system tray اون بالا نیست، بلکه به صورت عادی اصلا پیدا نیست و اگه ماوس رو به گوشه‌ی پایین سمت چپ (یا راست توی محیط انگلیسی) ببریم دیده میشه. اون بالا فقط مخصوص یک سری آیکن‌های پیش‌فرض گنومه که به صورت دستی هم نمیشه کم و زیاد یا جابه‌جاشون کرد!

مدیریت فضاهای کاری توی حالت Overview

و برای این که تیر خلاص رو هم زده باشه، پشتیبانی از برنامک‌ها یا Appletهای گنوم ۲ هم به کلی حذف شده و دیگه چیزی به اسم برنامک وجود نداره! البته کار به این‌جاها هم ختم نمیشه: یک سری از تنظیمات هم دیگه وجود نداره، مثل تنظیم قلم‌های مورد استفاده، یا تنظیم این که وقتی در لپ‌تاپ رو می‌بندیم چه اتفاقی بیفته (به صورت پیش‌فرض به حالت تعلیق (suspend) میره) و یه سری تنظیمات دیگه؛ و دکمه‌های حداکثر و حداقل‌سازی هم از بالای پنجره‌ها حذف شده و فقط دکمه‌ی بستن مونده! تیم طراح گنوم۳ به این نتیجه رسیدند که با استفاده‌ی مناسب از فضاهای کاری، نیازی به استفاده از حداقل‌سازی نیست. حداکثر کردن هم با کشیدن نوار عنوان برنامه به بالای صفحه یا دوبار کلیک روی نوار عنوان برنامه قابل انجامه.
خب! این چیزا اولش یکمی آدمو شوکه می‌کنه. من خودمم با بعضیش مشکل داشتم، مثلا نبود برنامک‌ها و خواب رفتن لپ‌تاپ وقتی درش رو می‌بندیم! خوشبختانه، اگه بخواین تنظیماتی مثل قلم‌های مورد استفاده یا همین قضیه‌ی در لپ‌تاپ رو انجام بدین، یه ابزار gnome-tweak-tool هست که اگه نصب کنید میشه این کارها رو باهاش کرد. نظر طراحان گنوم‌شل این بوده که یه کاربر معمولی بهتره این چیزا دم دستش نباشه!
اما بحث برنامک‌ها یکمی جالب‌تر از اونه. گنوم‌شل برنامک‌ها رو پشتیبانی نمی‌کنه، اما در عوض میشه براش یک سری افزودنی نوشت که بهش میگن Gnome Shell Extension یا افزودنی‌های گنوم‌شل. این افزودنی‌ها نه تنها می‌تونن قابلیت‌هایی مثل برنامک‌ها رو ارائه بدن، بلکه می‌تونن تغییرات اساسی‌تری رو توی پوسته انجام بدند که با برنامک‌های گنوم۲ به این راحتی امکان‌پذیر نبود. مثلا افزودنی‌ای هست که گزینه‌های راه‌اندازی مجدد (restart) و خاموش‌کردن (power off) رو به منوی وضعیت اضافه می‌کنه (راستی یادم رفته بود بگم که به صورت پیش‌فرض توی گنوم‌شل این گزینه‌ها نیستند و فقط گزینه‌ی تعلیق یا suspend دم دسته، مگه این که سخت‌افزار پشتیبانی نکنه. البته اگه دکمه‌ی Alt رو بگیریم suspend تبدیل میشه به power off) یا رفتار یک سری از قسمت‌های شل رو تغییر میده. البته، این‌جا برای هر تغییری شما نیاز به افزودنی دارین، مثلا یه افزودنی داریم که منوی مربوط به دسترسی‌پذیری(Accessibility) رو حذف کنه، یا جای تقویم رو عوض کنه!! البته نکته‌ای که هست اینه که گنوم‌شل برای طراحی ظاهرش تا حد زیادی از جاوااسکریپت و CSS استفاده می‌کنه و افزودنی‌ها هم عمدتا با همین تکنولوژی نوشته میشن و به خوبی هم مجتمع میشن باهاش.

محیط رومیزی گنوم۳ در حال نمایش افزودنی وضعیت آب و هوا

این افزودنی‌ها واقعا چیزهای جالبی هستند! من تقریبا تمام چیزهایی که توی گنوم۲ داشتم رو الان توی گنوم۳ هم دارم مثل دمای پردازنده و وضعیت استفاده از پردازنده و حافظه‌ی اصلی (RAM). همون‌طور که گفتم شمایل برنامه‌ها هم به صورت پیش‌فرض به اون بالا اضافه نمیشه، برای همین با کمک این سایت یه افزودنی تک‌خطی نوشتم که شمایلی starcal که یه تقویم شمسیه رو به اون بالا اضافه کنه (هر وقت که اجرا میشه).

افزودنی بازدید وضعیت سیستم

افزودنی‌های گنوم‌شل به سرعت دارن پیشرفت می‌کنن و زیاد میشن، و با توجه به انعطاف خیلی بیشتری که دارن کارهایی میکنن که قبلا نمی‌کردند. امشب که داشتم نگاه می‌کردم از دیدن تعداد افزودنی‌ها نسبت به چند روز پیش کلی تعجب کردم!
یکی از افزودنی‌ها یه حالت presentation mode رو به اون منوی باتری که اون بالاست اضافه می‌کنه که تو این حالت هم محافظ صفحه (screen saver) غیرفعال میشه و هم معلق شدن خودکار لپ‌تاپ بعد از بستن درش. این مطلب هم برای شروع نوشتن افزودنی‌ها بدک نیست!
خلاصه... جای شما خالی! به طور کلی خیلی ازش خوشم اومده. از یک طرف محیط قشنگی داره (از عکس تغییر یافته‌ای هم که فدورا گذاشته پشتش خیلی خوشم میاد) و از طرف دیگه یه سری امکانات داره که کار کردن رو دلچسب‌تر می‌کنه. مثلا دیگه وقتی داری توی یه برنامه کار می‌کنی یه پنجره نمی‌پره جلوی صورتت و میره اون پشت، فقط یه پیام از پایین صفحه میاد و میگه که فلان برنامه آمادست. یا این که Alt+Tab بین پنجره‌ها جابه‌جا نمیشه، بلکه بین برنامه‌ها جابه‌جا میشه. مثلا اگه ۳ تا پنجره فایرفاکس باز باشه و یه پنجره یه برنامه دیگه، با Alt+Tab بین این ۲ برنامه جابه‌جا میشه. و اگه بخواین بین پنجره‌های یه برنامه جابه‌جا بشین می‌تونید از ~+Alt استفاده کنید (البته اگه از این روش خوشتون نیاد کافیه افزودنی مربوطه رو نصب کنید!).

راستی! یکی از چیزایی که من استفاده می‌کردم و قرار بود معرفیش کنم، امکان «استراحت تایپ» توی گنوم ۲ بود که مثلا تنظیمش می‌کردم که هر ۵۵ دقیقه کار با سیستم من رو مجبور کنه که ۵ دقیقه استراحت کنم. توی گنوم ۲، این رو مشید توی تنظیمات صفحه‌کلید تنظیم کرد اما توی گنوم۳ دیگه اونجا نیست. خوش‌بختانه، الان این برنامه تبدیل شده به یه برنامه‌ی مستقل به اسم drwright که توی مخازن فدورا هم هست....

System Tray

آماده برای استراحت!

بله... این بود یه بررسی کوچولو روی گنوم۳ و گنوم‌شل و خصوصیاتش و افزودنی‌هاش :)

پست بهاری!

خب شاید یه کوچولو دیر باشه، ولی خب در هر صورت گفتم هنوز فروردین تموم نشده یه پست بهاری هم بزنم که وبلاگم از حال و هوای زمستون در بیاد! معمولا اول سال تبریکات اینترنتی خودم رو به سمع و نظر دوستان می‌رسوندم ولی امسال به هر دلیلی نشد، دیگه گفتم لااقل اینجا یه چیزی بذارم P:

این مدت اولش که بعد از چند سالی بالاخره یه عید کامل رو خونه بودم (هر چند قرار بود نباشم ولی خب خدا رو شکر قسمت نشد ؛) )، بعدش هم یک هفته‌ای یه سری به مسابقات روبوکاپ ایران‌اپن زدم. جاتون خالی، خوش گذشت! هم چند تا از دوست‌ها رو بعد از مدتی دیدم، هم چندتایی دوست جدید پیدا کردم. از جمله چند تا دوست پاکستانی که شب آخر رو هم به صورت اتفاقی باهاشون گذروندیم و کلی خندیدیم! یه مشت تبادل اطلاعاتم داشتیم از عادت‌های غذایی گرفته تا مراسم ازدواج تو پاکستان؛ علی‌الخصوص در مورد این که چند بار تو این مراسم غذا میدن و کی خرجشو میده :)

خلاصه... این قسمتای خوبش بود! قسمتای بدشم یکی حالگیری‌ای بود که از چند روزی قبل عید دوباره سراغم اومده و یکی هم حالگیری دانشگاه و تلاش فعلی من برای راحت شدن از شرش!!

البته این مدت کمی تا قسمتی هم مشغول امر قضاوت بودیم که هر چند از جهاتی حس خوبی داره و به طور کلی تجربه‌ی خوبیه، اما علاوه بر دردسرهای طبیعی خودش و استرسی که این کار با خودش داره (که یه وقت اشتباه نکنی)، بعضی وقتا مجبور میشی در مورد دوستا و افراد نزدیک خودت تصمیمی بگیری که دلت نمی‌خواد... ولی خب چه میشه کرد؟!

خلاصه الان به صورت همزمان هم اتفاقات جالب و هیجان‌انگیزی در حال افتادنه و هم فشارها و استرس‌های شدیدی سنگینی می‌کنه که هر کدومش تا حدی اون یکی رو خنثی می‌کنه و خلاصه ... الان خیلی حال خودمان را نمی‌فهمیم که آخر خوشحالیم یا ناراحت! ولی دلمان به طور کلی کمی ناخوش است و گرفته، امید که باری تعالی لطفی فرموده خراب‌کاری‌های ما را باز هم ماست‌مالی کند باشد که از خجالت ایشان درآییم... البته اگر بتوانیم!

راستی تمامی بازخوردهای رسیده تا به این لحظه حاکی از اینه که این پارسیدورا ۱۴ ما چیز خوبی از آب درومده! P:

ویرایش: راستی اصل عکس هم از این‌جاست.

برف...

جاتون خالی جمعه کله‌ی سحر میدون آزادی بودیم... برف اومده بود و خیلی قشنگ شده بود. فقط حیف شد نتونستم از صحنه‌های قشنگ‌ترش عکس بگیرم، ولی خب نزدیک حوالیش که بودیم چندتایی عکس گرفتم. ولی نبودین واقعا قشنگ بود!

* خب دیگه چون کلا فیلتر هستیم مجبور نیستم لینک عکس‌ها رو تغییر بدم که بیان! شاید روزی عقل این بندگان خدا هم سر جاش اومد و ما بازم باز شدیم. امیدوارم خدا ما رو از شر این جور آدما خلاص کنه!

بسته‌های جدید برای فدورا: ساغر، starcal و os-prober

طی این ۲-۳ روزه بالاخره ۲ بسته‌ای که چند وقتی بود می‌خواستم آماده کنم برای فدورا رو آماده کردم: یکی ساغر و یکی هم StarCalendar.  یه بسته هم به صورت تصادفی وقتی داشتم گراب ۲ی فدورا رو تست می‌کردم ساختم، اونم os-prober.
ساغر یه برنامه‌ست مشابه گنجور رومیزی، و از پایگاه‌داده‌های همون هم استفاده کرده. تفاوت اصلیش اینه که ساغر با Qt نوشته شده و در نتیجه برای هر سه سیستم‌عامل لینوکس، ویندوز و مک قابل استفادست اما گنجور با دات‌نت و اصولا برای ویندوز نوشته شده. هر دو برنامه‌های خوبی هستند برای کسایی که به شعر علاقمندن. منم از وقتی این برنامه رو دیدم تصمیم گرفتم بیارمش توی فدورا، و آقای سید رضی علوی‌زاده، نویسنده‌ی این برنامه هم در این زمینه خیلی باهام همکاری می‌کنند. و امیدوارم که به مشکل خاصی برنخوریم و بیاریمش داخل. ممکنه مجبور بشم برای فدورا بعضی از شعرها رو حذف کنیم ولی بالاخره هلش میدم تو مخازن فدورا. :) فعلا این‌جا منتظره تا بررسی بشه و بعد از رفع مشکلات وارد فدورا بشه.

StarCalendar هم یه تقویمه شمسی/قمری/میلادیه. قبلا تقویم جلالی که به صورت اپلت گنوم بود رو توی فدورا گذاشته بودم، ولی با توجه به این که فدورا ۱۵ از گنوم۳ استفاده می‌کنه و این نسخه‌هم توی پوسته‌ی پیش‌فرضش اصلا از اپلت‌ها پشتیبانی نمی‌کنه، تصمیم گرفتم این تقویم رو هم بسته‌بندی کنم که بی‌تقویم نمونیم! مخصوصا برای نسخه‌ی بعدی پارسیدورا :) اینم این‌جا منتظره!

چند وقت پیش تصمیم گرفتم بسته‌ی گراب۲ی فدورا رو یه تستی بکنم. فدورا مثل یه سری دیگه از توزیع‌ها هنوز به صورت پیش‌فرض از نسخه‌ی اول گراب استفاده می‌کنه (با وجود این که فدورا به استفاده از تکنولوژی‌های جدید معروفه)، ولی اوبونتو و بعضی توزیع‌های دیگه از نسخه‌ی ۲ استفاده می‌کنند. هنوز توسعه‌دهندگان فدورا به این نتیجه نرسیدند که گراب۲ جایگزین مناسبیه، مخصوصا که هنوز هم به انتشار نهایی نرسیده و آزمایشیه (البته گراب ۱ هم هنوز به نسخه‌ی ۱ نرسیده!). خلاصه من یه تستی کردم، ولی فهمیدم یکی از نیازمندی‌های گراب۲ برای تشخیص سیستم‌عامل‌های نصب شده روی سیستم نیست! اون هم برنامه‌ی os-prober بود که کار بچه‌های دبیانه، و انصافا چیز خوبیه :) و جای خالیش هم توی فدورا احساس میشه. گراب۲ هم اگه این برنامه نصب باشه ازش برای تشخیص سیستم‌عامل‌های نصب شده روی سیستم استفاده می‌کنه و اون‌ها رو به منوی بوت اضافه می‌کنه. منم دیدم بسته‌ی ساده و مفیدیه و این شد که بسته‌بندیش کردم. بعدشم گفتم چرا از این برنامه برای تولید منوی گراب ۱ استفاده نکنیم؟! این شد که با تغییر اسکریپت‌های گراب۲ یه اسکریپت ساختم که گزینه‌های منو رو برای گراب ۱ درست میکنه. البته مطمئن نیستم این اسکریپت به جز سیستم خودم جاهای دیگه هم درست کار کنه!! ولی خب فوقش یکمی تغییر میخواد ؛)
حالا اگه روی سیستم کنار توزیع‌های دیگه یه فدورا هم نصب کنیم با این اسکریپت میشه اون توزیع‌ها رو هم به منو با کم‌ترین دردسر اضافه کرد...

آن‌چه در قسمت‌های بعد خواهید دید: خیلی وقت پیش قرار بود در مورد «چرا فدورا؟» بنویسم که به زودی می‌نویسم! بعدش هم به توصیه آرمان‌جان هر از گاهی در مورد ابزارهایی که تو لینوکس استفاده می‌کنم می‌نویسم :). خیلی وقتم هست می‌خوام هر از گاهی در مورد یکی از قابلیت‌های جدید استاندارد اینده‌ی سی++ یعنی C++0x بنویسم... یه مشت چرت و پرت دیگه هم تو صف دارم اگه عمری و حالی بود! فقط موندم اینا نمی‌خوان فیلتره این‌جا رو بردارن؟! :(

پارسیدورا ۱۴

بله! هفته‌ی پیش پارسیدورا ۱۴ رو منتشر کردیم! ولی خب زودتر از این دیگه فرصت نکردم در موردش بلاگ بزنم.
این سری فکر می‌کنم زمان انتشار خوبی داشتیم. مهم‌ترین باگ‌هایی که توی فدورا ۱۴ بهش برخورده بودم تا زمان انتشار پارسیدورا ۱۴ حل شدند، و فکر کنم نسخه‌ی تر و تمیزی درومده باشه :) حداقل تا الان که مشکل خاصی توش دیده نشده (تا جایی که من خبر دارم!). تو این نسخه یه مقداری هم کارهای خودمون به صورت قشنگ‌تری اعمال شدند، و تنظیمات کوچکی هم که به نظر میاد مناسب باشند توش اعمال شدند. مثل فعلا بودن تایپ راست به چپ به صورت پیش‌فرض توی اپن‌آفیس توی محیط انگلیسی (حالت عادیش اینه که اگه زبون محیط رو روی یه زبون راست به چپ مثل فارسی بذاریم این قابلیت فعال میشه؛ ولی خب چون خیلیا ترجیح میدن تو محیط انگلیسی کار کنن ما به صورت پیش‌فرض فعالش کردیم)؛ یا مثلا فعال بودن کلیک با تاچپد. تغییرات دیگه هم توی صفحه‌ی ویژگی‌های سایت اومده.

کلا به نظر خودم جایگزین خوبی برای فدورا ۱۴ه، مخصوصا اگه دسترسی به اینترنت خوبی نداشته باشه آدم! این سری هم از اول برای دانلود موجود بود، و هم از طریق فروشگاه‌های سیتو و لینوکس‌شاپ قابل خریده.

فقط الان بعد انتشار به این نتیجه رسیدم که یکمی راهنما هم لازمه! قبلا خیلی به اینش فکر نکرده بودم ؛) مثلا الان استفاده از دیسک پارسیدورا ۱۴ برای حذف و نصب برنامه‌ها خیلی جالب‌تر از پارسیدورا ۱۳ شده، ولی هیچ جا نگفتیم چطوریه! به این نتیجه رسیدم که یه بخش «سوال‌های معمول» یا FAQ هم برای سایت لازمه؛ برای توضیح این طور توضیحات و این که مثلا پارسیدورا به صورت پیش‌فرض انگلیسیه و فارسی نیست!! (چون خیلیا از محیط فارسی فراری هستن) خب این رو هم گذاشتم توی کارهای آینده... P:

پانوشت: استفاده از دیسک پارسیدورام کار سختی نیست! اگه با Add/Remove Software کار کنید کافیه دیسک رو بذارین تو سیستم، خودش اگه دیسک باشه ازش استفاده می‌کنه و اگه نباشه هم استفاده نمیکنه. اگه هم از yum استفاده بشه، به صورت پیش‌فرض کاری با دیسک نداره و اگه بخواین از دیسک استفاده کنه، باید با گزینه‌ی enablerepo=parsidora-dvd-- استفاده کرد، مثلا:

yum --enablerepo=parsidora-dvd install vdrift

تنها